«Проблемалық кредиттер қоры» АҚ-тың (бұдан әрі – Қор) тиімді қызметі Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқықтық алаңы шеңберінде Қор мүдделерін кешенді құқықтық сүйемелдеусіз, заңнаманы уақтылы талдаусыз және қорғаусыз мүмкін емес. Осы міндеттерді Қордың Заң департаменті орындайды.

Заң департаменті Қор қызметінің барлық бағыттарына құқықтық қолдау көрсетеді. Департаменттің негізгі функцияларының қатарына: шарттар мен ішкі құжаттарға құқықтық сараптама жүргізу; жобаларға құқықтық талдау жасау; Қордың мүдделерін сотта білдіру; Қазақстан Республикасының заңнамасындағы өзгерістерді мониторингтеу; Қор қызметінің құқықтық тәуекелдерін бағалау жатады.

Департамент жұмысының ерекше маңызы – банктік секторға, қаржы жүйесіне және берешекті өндіріп алу тетіктеріне қатысты нормативтік құқықтық актілерді мониторингтеу. Заңнамадағы өзгерістерді уақтылы талдау Қорға ішкі процестерді жедел бейімдеуге және өз қызметінің қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкестігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Қазақстан Республикасының «Банктер және банк қызметі туралы» Заңын талдау

Нормативтік құқықтық актілерді мониторингтеу шеңберінде Қордың Заң департаменті 2026 жылғы 16 қаңтарда қабылданып, 2026 жылғы 19 наурызда қолданысқа енгізілген Қазақстан Республикасының «Банктер және банк қызметі туралы» Заңының (бұдан әрі – Заң) нормаларына талдау жүргізді.

Жаңа Заң банктік секторды реттеуді ауқымды түрде жаңартуды көздейді және қаржы қызметтері тұтынушыларының құқықтарын қорғауды күшейтуге әрі банк жүйесінің тұрақтылығын арттыруға бағытталған тәуекелге негізделген қадағалаудың заманауи моделін қалыптастырады.

Негізгі өзгерістердің бірі – банктік реттеудің көпдеңгейлі үлгісін енгізу болып табылады.

Заң банктік лицензиялардың екі түрін көздейді:

– әмбебап лицензия – банктік операциялардың толық спектрін жүзеге асыратын банктер үшін;

– базалық лицензия – операциялар тізбесі шектеулі және капиталға қойылатын талаптары төмендетілген банктер үшін.

Мұндай тәсіл неғұрлым икемді банк экожүйесін қалыптастыруға, бәсекелестікті дамытуға және қаржылық қызметтерге қолжетімділікті кеңейтуге бағытталған.

Қарыз алушылар мен қаржылық қызметтер тұтынушыларын қорғау тетіктеріне айтарлықтай өзгерістер енгізілді.

Атап айтқанда, Заң ұлттық валютада берілген қарыздарға валюталық индексация жүргізуге тыйым салады; міндеттемелер бойынша тұрақсыздық айыбының мөлшері шектеледі; дауларды сотқа дейін реттеу тетіктері күшейтіледі.

Қаржылық омбудсмен институтына ерекше назар аударылған. Заңға сәйкес, клиенттің келісімі болған жағдайда қаржылық омбудсменнің шешімдері банктер үшін міндетті болып табылады, бұл дауларды соттан тыс реттеудің рөлін күшейтеді.

Алғаш рет исламдық банктік операциялар заңнамалық деңгейде егжей-тегжейлі реттелді.

Заң активтерді міндетті түрде бөлек есепке алуды; исламдық қаржыландыру қағидаттары жөніндегі кеңесті құруды; исламдық қаржылық операцияларды жүзеге асыруға қойылатын жеке талаптарды көздейді.

Исламдық банкингті дамыту жаңа қаржылық құралдарды кеңейтуге және Қазақстан экономикасына жаңа инвестициялар тартуға бағытталған.

Заң банктерді қадағалаудың үш деңгейлі жүйесін енгізеді, оның ішінде: күшейтілген қадағалау режимі; қаржылық тұрақтылықты қалпына келтіру режимі; проблемалық банкті реттеу режимі бар.

Реттеу тетігі шеңберінде қаржылық тұрақтандырудың заманауи құралдары қарастырылған, оның ішінде: bail-in (міндеттемелерді есептен шығару немесе капиталға конвертациялау); банкті инвесторға мәжбүрлі сату; тұрақтандыру банкін құру.

Бұл ретте мемлекеттің қатысуына тек банктің капиталы және ішкі құралдары есебінен ықтимал шығындар жабылғаннан кейін ғана жол беріледі.

Жаңа Заң микро және макропруденциялық реттеуді нақты ажыратуды бекітеді.

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі макропруденциялық лимиттерді белгілеу өкілеттігіне ие болды, оның ішінде: қарыз алушының борыштық жүктеме коэффициенті; контрциклдік буфер; жүйелік тәуекелдерді шектеудің өзге де құралдары бар.

Өкілетті орган өз кезегінде белгіленген талаптардың сақталуын бақылауды жүзеге асырады.

Заң сонымен қатар банк жүйесінің цифрлық трансформация тетіктерін бекітеді.

Негізгі жаңалықтардың қатарында: алғашқы онлайн-кредиттерді рәсімдеу кезінде міндетті биометриялық аутентификация; кепіл мүлкін өткізу кезінде электрондық сауда алаңдарын пайдалану; цифрлық қаржылық сервистерді одан әрі дамыту көзделген.

Аталған өзгерістер банк операцияларының ашықтығын арттыруға, алаяқтық тәуекелдерін төмендетуге және заманауи цифрлық құралдарды дамытуға бағытталған.

Өз мәні бойынша жаңа Заң банктік қызметті лицензиялауға басымдық берілген реттеу моделінен тәуекелдерді басқаруға, қаржылық тұрақтылыққа және тұтынушылар құқықтарын қорғауға негізделген тұрақты банк үлгісіне көшу процесін қалыптастырады.

Қор үшін мұндай заңнамалық өзгерістерді жүйелі талдау практикалық тұрғыдан маңызды болып табылады, өйткені Қор қызметі тікелей банк секторымен, проблемалық активтерді сүйемелдеумен, берешекті өндіріп алумен және қаржылық сауықтыру тетіктерімен байланысты.

Қордың Заң департаменті заңнаманы және құқық қолдану практикасын тұрақты түрде мониторингтеуді жалғастырып, Қор қызметінің құқықтық тұрақтылығын және ішкі процестердің нормативтік ортадағы өзгерістерге уақтылы бейімделуін қамтамасыз етеді.